Vragen of afspraak maken?

Stuur ons een bericht op Whatsapp

Quickscan plannen
i-figure

Cognitive load theory van Sweller in e-learning

Volgens de cognitive load theory van John Sweller (1988) kan het werkgeheugen maar weinig nieuwe informatie tegelijk verwerken. Wordt het overladen, dan blijft er weinig ruimte om te leren. Voor een e-learning betekent dat: elk scherm vraagt ruimte in dat werkgeheugen. Denk aan een medewerker die tussen twee taken door een nieuwe module in het LMS opent. Zijn werkgeheugen is dan al deels bezet.

Daarom haken deelnemers af bij modules die inhoudelijk wel kloppen. Een diagram met de uitleg in een los tekstblok eronder laat de deelnemer zelf tekst en beeld koppelen. Een voice-over die de schermtekst voorleest, laat hem twee keer hetzelfde verwerken. Hij klikt door en onthoudt weinig. Gebeurt dat in veel modules, dan maken weinig deelnemers ze af en krijgt e-learning een slechte naam in de organisatie.

Wat Sweller beschreef en waar de theorie op rust

John Sweller is onderwijspsycholoog aan de University of New South Wales. In 1988 publiceerde hij het artikel ‘Cognitive load during problem solving: Effects on learning’ in het tijdschrift Cognitive Science. Dat geldt als het startpunt van cognitive load theory, vaak afgekort tot CLT. Later volgden overzichten. Sweller schreef in 1994 over leermoeilijkheid en instructional design, en in 2019 verscheen een overzichtsartikel van hem met Van Merriënboer en Paas. De theorie rust op twee delen van het geheugen. Het werkgeheugen (working memory) kan maar weinig nieuwe informatie tegelijk verwerken. Het langetermijngeheugen is vrijwel onbeperkt en bewaart kennis als schema’s: samenhangende kennis die je als één geheel oproept. Wie al veel van een onderwerp weet, belast zijn werkgeheugen daardoor minder dan een beginner. Het oorspronkelijke inzicht ging over probleemoplossen. Wie zonder voorbeeld een probleem moet oplossen, zoekt steeds het verschil tussen waar hij staat en waar hij heen moet (means-ends analysis). Dat zoeken vult het werkgeheugen zo dat er weinig ruimte overblijft om te leren hoe het probleem in elkaar zit. Sweller onderscheidt drie soorten cognitive load:
    • intrinsieke belasting (intrinsic load): de moeilijkheid van de stof, afhankelijk van hoeveel elementen samenhangen (element interactivity)
    • onnodige belasting (extraneous load): wat de manier van presenteren erbij legt
    • germane load: de moeite die naar begrip gaat
De rol van germane load heeft Sweller in later werk herzien. Voor je modules maakt het onderscheid tussen de eerste twee het meeste uit. Intrinsieke belasting bepaal je met de keuze van leerdoel en volgorde. Onnodige belasting ontstaat op het scherm, en daar ligt bij bestaande modules het meeste werk.

Onnodige belasting herkennen in een module die al in het LMS staat

Bij een module die al draait, haal je de snelste verbetering uit de onnodige belasting. De stof blijft gelijk, alleen de presentatie verandert. Leerdoelen en inhoud hoef je dus niet opnieuw met de inhoudsdeskundige door te nemen. Om de bestaande module aan te passen, heb je het werkbestand nodig en de software waarin hij gemaakt is. Een SCORM-pakket zelf kun je niet bewerken. Wel kun je het zip-bestand openen en beelden, audio en video eruit hergebruiken.

Tekst en beeld die je in je hoofd moet koppelen

Dit heet het split-attention effect. Een schermafbeelding of diagram staat bovenaan, de uitleg in een tekstblok eronder, en de deelnemer moet zelf bijhouden welke zin bij welk onderdeel hoort. Dat koppelen kost werkgeheugen dat niet naar de stof gaat. Zet de uitleg dus bij het onderdeel waar hij over gaat. In Articulate Rise gebruik je daarvoor een labeled graphic in plaats van een afbeelding met een tekstblok eronder. In Storyline zet je de labels bij het onderdeel en laat je ze op de tijdlijn verschijnen op het moment dat dat onderdeel aan bod komt.

Een voice-over die voorleest wat er al staat

Dit is het redundancy effect: dezelfde informatie twee keer aanbieden belast meer dan één keer. Een voice-over die de schermtekst letterlijk voorleest, is het bekendste geval. De deelnemer leest en luistert tegelijk, en zijn leestempo loopt niet gelijk op met de stem. Ook tekst die beschrijft wat het beeld al laat zien, valt hieronder. Kies per scherm welke van de twee de uitleg draagt.

Decoratie en een inleiding die de aandacht opmaakt

In de bestaande modules die we beoordelen, zien we vaak afbeeldingen die herhalen wat er al staat, of die zelf vol informatie zitten. Een afbeelding hoort de inhoud te versterken of het gebruik makkelijker te maken. Doet hij geen van beide, haal hem dan weg. Veel modules openen bovendien met een lange inleiding over doelgroep, accreditatie, leerdoelen en opbouw. Daar gaat de frisse aandacht van de deelnemer aan op. Zet die informatie in een losse PDF of een korte video en laat de module meteen met de inhoud beginnen.

De moeilijkheid van de stof verdelen in het storyboard

Intrinsieke belasting zit in de stof zelf. Je kunt hem wel verdelen over schermen en modules. Een proces waarin stappen van elkaar afhangen is complexer dan een lijst losse feiten, omdat de deelnemer de stappen tegelijk in zijn werkgeheugen moet houden. Denk aan een training voor nieuwe kassasoftware: eerst leert de medewerker de schermen apart, daarna de volledige transactie. Die keuzes vallen in het storyboard. Daar staat per scherm de tekst, het beeld, de interactie en de vragen met feedback. De discussie over hoeveel er op één scherm komt, voer je dus voordat er gebouwd wordt. Houd één idee per scherm aan en 75 tot maximaal 120 woorden tekst. Een module duurt bij voorkeur hooguit 25 tot 30 minuten. Is er meer stof, maak er dan losse modules van, die deelnemers later ook als naslag gebruiken. Wie een intranet of handboek één op één omzet, krijgt een lange module zonder werkvorm. In een bestaande module lukt het vaak om schermen te herschikken of op te splitsen. Een module van vier, vijf uur opdelen betekent meestal opnieuw ontwerpen. Dan sta je voor de keuze tussen zelf bouwen en e-learning laten maken.

Uitgewerkte voorbeelden en begeleiding die je afbouwt

Het worked example effect is een van de eerste uitkomsten van cognitive load theory. Een beginner leert meer van een uitgewerkt voorbeeld dan van zelf een probleem oplossen, omdat zoeken naar een oplossing zijn werkgeheugen vult. Daarna bouw je de begeleiding in de module af. In de CLT heet dat guidance fading. Stel, je leert medewerkers een nieuwe orderinvoer. Eerst toont een schermopname elke stap. Daarna volgt een oefening in Storyline waarin de deelnemer alleen de laatste stappen zelf doet. Tot slot voert hij de hele order in zonder hulp. In Rise kan dezelfde opbouw met een process-blok, gevolgd door een scenario. Wil je zulke oefenreeksen zelf leren opzetten, dan komt dat aan bod in de training zelf e-learning ontwikkelen. Voor ervaren deelnemers keert het effect om. De begeleiding is voor hen overbodig en kost juist werkgeheugen: het expertise reversal effect. Ervaren professionals hebben meer aan praktijkopdrachten en voorbeelden. In het ontwerp vraagt dat een instaptoets of een keuzeroute. De vraag om modules die zich aanpassen aan het niveau van de deelnemer komt bij ons steeds vaker binnen.

Bewegend beeld en gesproken uitleg zonder overbelasting

Bij een diagram of schermafbeelding helpt gesproken uitleg meer dan een lap tekst ernaast. Oog en oor dragen dan elk een deel van de informatie: het modality effect. Dat geldt zolang de stem iets anders doet dan de schermtekst voorlezen. Gesproken tekst en animatie verdwijnen ook weer. Bij lange of complexe uitleg is de deelnemer het begin kwijt als het eind komt. Dat heet het transient information effect. Houd een kennisclip daarom op maximaal 2 minuten. Geef een pauzeknop en zet de kern op het scherm. Een animatie gaat bij ons in drie rondes: voice-overtekst, keyframes, animatie. Zo ligt de lengte vast voordat er iets beweegt. Met AI wordt een animatie snel te lang of te druk, en daar sturen we op. Een PowerPoint in Synthesia laden geeft per dia een nette scène. De opbouw van de uitleg ontwerp je nog steeds zelf. Kies je een AI-stem, reken er dan op dat die in het Engels beter klinkt dan in het Nederlands.

Wanneer cognitive load theory je module niet verder helpt

De theorie gaat over complexe stof met veel samenhangende elementen. Bij een eenvoudige procedure of een paar losse feiten levert extra sturing weinig op. Bij ervaren deelnemers werkt veel begeleiding averechts, zoals je hierboven zag. Lage afrondingscijfers liggen ook niet altijd aan cognitive load. Bij standaardpakketten zoals GoodHabitz ligt de bal bij de medewerker, en zonder begeleiding door een leidinggevende blijft het gebruik laag. We spraken twee organisaties die het daarom weer afschaften. Een lichter scherm verandert daar niets aan. Bij de livegang hoort een plan: voor welke functie de module is, of hij verplicht is en binnen welke tijd hij af moet. Ligt het daar, dan heb je meer aan e-learning consultancy dan aan een nieuw ontwerp. E-learning zelf past minder goed:
    • bij groepen van minder dan 30 deelnemers
    • bij fysieke vaardigheden die begeleiding vragen
    • bij informatie die snel veroudert

Veelgestelde vragen

Welke bron van Sweller noem je bij cognitive load theory?

Als oorsprong het artikel uit 1988, ‘Cognitive load during problem solving: Effects on learning’, in Cognitive Science. Wil je de theorie zoals hij nu staat, noem dan het overzichtsartikel uit 2019 van Sweller met Van Merriënboer en Paas.

Is micro-learning hetzelfde als cognitive load theory toepassen?

Nee. Micro-learning is een vorm: 3 tot 7 minuten, één onderwerp, één leerdoel. De theorie verklaart waarom kleine stukken kunnen helpen. Ook in een module van vijf minuten kan een scherm overladen zijn. En micro-learning past niet als het onderwerp niet los of niet kort uit te leggen is.

Wat is germane load?

De moeite die de deelnemer steekt in het opbouwen van begrip. Sweller heeft de rol ervan in later werk herzien. Voor het ontwerp telt vooral dat je onnodige belasting weghaalt, zodat de deelnemer zijn werkgeheugen aan de stof besteedt. De stof bepaalt hoeveel het werkgeheugen van je deelnemer moet dragen. Het ontwerp bepaalt hoeveel er bijkomt. Dat deel heb je zelf in de hand, ook voor de medewerker die tussen twee taken door een module opent. Leg een of twee eigen modules naast de punten hierboven. Wil je sparren over een module die te zwaar leest, of over bestaande e-learning verbeteren? We denken graag met je mee in een kennismaking van een half uur.

Contact

Kom in contact

Of je nu op zoek bent naar specifieke informatie, een demo wilt plannen, of gewoon wilt brainstormen over mogelijke oplossingen. Laat ons weten hoe we jouw e-learning doelen kunnen helpen realiseren.

"*" geeft vereiste velden aan

Dit veld is bedoeld voor validatiedoeleinden en moet niet worden gewijzigd.
Dit veld is verborgen bij het bekijken van het formulier